Λαός, έθνος, κράτος: 13 παρατηρήσεις

lenin reloaded

1. Είναι προφανές ότι "λαοί" υπήρχαν πριν τα σύγχρονα έθνη, ότι το όνομα λαός και τα παράγωγά του (λαϊκός, κλπ) προηγούνται ιστορικά του ονόματος έθνος με την σύγχρονή του έννοια, αυτή που απέκτησε μετά, κυρίως, τον 18ο αιώνα.

2. Είναι επίσης προφανές ότι, άμα τη εμφανίσει του, το σύγχρονο έθνος προσπάθησε να προσαρτήσει την έννοια του λαού, περιορίζοντάς τη στα πλαίσιά του: ο "λαός" έγινε κάτι που δεν ήταν παλιότερα, δηλαδή ένα υποτίθεται εθνοτικά, γλωσσικά, και θρησκευτικά ομοιογενές μόρφωμα.

3. Το κριτήριο συγκρότησης του λαού ως λαού όμως δεν ήταν η διαφορά του από άλλους λαούς. Ήταν η διαφορά του από την πιο ολιγάριθμη τάξη των ευγενών, των κληρικών, των τοπικών ή κεντρικών αρχόντων. Η λαϊκή κουλτούρα ήταν η ημι-αυτόνομη κουλτούρα ενός χώρου που βρισκόταν σε αντίστιξη με την υψηλή κουλτούρα των μη λαϊκών στρωμάτων. Μέχρι

Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ -Κ.Μαρξ

Ακόμα κι εδώ, όπως πάντοτε, ο Sancho είναι άτυχος στα πρακτικά του παραδείγματα. Σκέφτεται ότι κανένας δε θα μπορούσε «να κάνει στη θέση σου τις μουσικές σου συνθέσεις, να φτιάξει τους πίνακες που σχεδίασες. Κανείς δεν μπορεί ν’ αντικαταστήσει τα έργα του Ραφαήλ». Αλλά ο Sancho θα ’πρεπε να ξέρει ότι κάποιος άλλος, κι όχι ο Μότσαρτ, έγραψε και σύνθεσε το μεγαλύτερο μέρος του Requiem του Μότσαρτ, ότι ο Ραφαήλ «εκτέλεσε» προσω­πικά το μικρότερο μέρος των τοιχογραφιών του.

Αυτός φαντάζεται ότι οι αποκαλούμενοι οργανωτές της εργασίας θέλουν να οργανώσουν την ολική δραστηριότητα του κάθε ατόμου, ενώ ακριβώς αντίθετα αυτοί κάνουν διά­κριση μεταξύ της άμεσα παραγωγικής εργασίας, που οργα­νώνεται, και της μη άμεσα παραγωγικής εργασίας. Αλλά σε τούτα τα έργα αυτοί δε σκέφτονται, όπως φαντάζεται ο Sancho, ότι ο οποιοσδήποτε θα ’πρεπε να εργάζεται στη θέση του Ραφαήλ, αλλά ότι οποιοσδήποτε έχει τα προσόντα του Ραφαήλ πρέπει να μπορέσει ν’ αναπτυχθεί ανεμπόδιστα.

Ο Sancho φαντάζεται ότι ο Ραφαήλ ζωγράφισε τους πίνακές του ανεξάρτητα από τον καταμερισμό της εργασίας που υπήρχε στη Ρώμη στον καιρό του. Αν συγκρίνει τον Ραφαήλ με τον Λεονάρντο Ντα Βίντσι και τον Τιτσιάνο θα δει ότι τα έργα του πρώτου επηρεάστηκαν από την άν­θιση της Ρώμης εκείνης της εποχής, που γνώρισε μια πλήρη ανάπτυξη χάρη στη φλωρεντινή επιδράση, ότι τα έργα του Λεονάρντο επηρεάστηκαν από την κατάσταση στη Φλωρεν­τία κι εκείνα του Τιτσιάνο, αργότερα, από την καθόλου διαφορετική ανάπτυξη της Βενετίας. Ο Ραφαήλ, όπως κάθε άλλος καλλιτέχνης, επηρεαζόταν από τις τεχνικές προόδους της τέχνης, που επιτεύχθηκαν πριν απ’ αυτόν, από την οργάνωση της κοινωνίας και τον καταμερισμό της εργασίας στην πόλη του και τέλος από τον καταμερισμό της εργασίας σ’ όλες τις χώρες με τις οποίες σχετίζονταν η πόλη του. Τα αν ένα άτομο όπως ο Ραφαήλ μπορεί ν’ αναπτύξει το ταλέντο του εξαρτάται από τον καταμερισμό της εργασίας κι από τις πολιτιστικές συνθήκες των ανθρώπων που προκύπτουν από αυτόν (τον καταμερισμό).

Διακηρύσσοντας τη μοναδικότητα της επιστημονικής και καλλιτεχνικής εργασίας ο Stirner τοποθετείται εδώ σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο από την αστική τάξη. Έχει θεωρηθεί ήδη αναγκαίο να οργανωθεί αυτή η «μοναδική» δραστηριότητα. Ο Horace Vernet δε θα είχε τον καιρό να ζωγραφίσει ούτε το δέκατο μέρος των κάδρων του αν τα είχε θεωρήσει εργασίες «που μόνο αυτός ο μοναδικός μπορεί να εκπληρώσει». Στο Παρίσι η μεγάλη ζήτηση vaudevilles και μυθιστορημάτων δημιούργησε μια οργάνωση για την παραγωγή αυτών των ειδών που δίνει πάντα καλύτερα αποτελέσματα από τους «μοναδικούς» ανταγωνιστές της στη Γερμανία. Στο χώρο της αστρονομίας άνθρωποι σαν τον Arago, τον Herschel, τον Encke και τον Bessel θεώρησαν αναγκαίο να οργανωθούν για από κοινού παρατηρήσεις, και μοναχά αφού το έκαναν μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν ένα κάποιο ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Στην ιστοριογραφία είναι εντελώς αδύνατο να κάνει κανείς κάτι για το «μοναδικό» κι εδώ επίσης οι γάλλοι, χάρη στην οργάνωση της εργασίας, έχουν ξεπεράσει εδώ και πολύ καιρό τα άλλα έθνη. Από την άλλη πλευρά, εννοείται ότι όλες αυτές οι οργανώσεις που είναι θεμελιωμένες στο σύγχρονο καταμερισμό της εργασίας δεν οδηγούν ακόμα παρά σε εξαιρετικά περιορισμένα αποτελέσματα κι αντιπροσωπεύουν μια πρόοδο μονάχα σε σχέση με τη στενόχωρη απομόνωση του παρελθόντος.

Πρέπει ακόμα να υπογραμμιστεί ειδικότερα ότι ο Sancho συγχέει την οργάνωση της εργασίας με τον κομμουνισμό κι έτσι φτάνει να εκπλήσσεται επειδή «ο κομμουνισμός» δεν ανταποκρίνεται στις αμφιβολίες του σχετικά μ’ αυτή την οργάνωση. Με τον ίδιο τρόπο ένα χωρικός από τη Γασκώνη εκπλήσσεται επειδή ο Arago δεν ξέρει να του πει πάνω σε πιο αστέρι έχει στήσει την αυλή του ο καλός Θεός.

Η αποκλειστική συγκέντρωση του καλλιτεχνικού ταλέντου σε μερικά άτομα κι η κατάπνιξή του στη μεγάλη μάζα, με την οποία είναι συνυφασμένο, είναι συνέπεια του καταμερισμού της εργασίας. Ακόμη κι αν σε ορισμένες κοινωνικές συνθήκες ο καθένας μπορούσε να είναι εξαιρετι­κός ζωγράφος, αυτό δε θά απέκλειε το να είναι ο καθένας ένας πρωτότυπος ζωγράφος, έτσι που ακόμα κι εδώ η διά­κριση μεταξύ «ανθρώπινης» εργασίας και «μοναδικής» εργασίας καταλήγει σε καθαρό παραλογισμό. Σε μια κομ­μουνιστική οργάνωση της κοινωνίας παύει σε κάθε περί­πτωση η ταξινόμηση του καλλιτέχνη σε στενά τοπικά κι εθνικά όρια, που απορρέει αποκλειστικά από τον καταμε­ρισμό της εργασίας, και η ταξινόμηση του ατόμου μέσα σε μιά καθορισμένη τέχνη, εξ αιτίας της οποίας αυτός είναι αποκλειστικά ένας ζωγράφος, ένας γλύπτης, κ.λπ.: ονό­ματα που εκφράζουν βέβαια επαρκώς την περιοριστικότητα της επαγγελματικής του ανάπτυξης και την εξάρτησή του από τον καταμερισμό της εργασίας. Σε μια κομμουνιστική κοινωνία δεν υπάρχουν ζωγράφοι, αλλά το πολύ πολύ άν­θρωποι που, κοντά στ’ άλλα, ζωγραφίζουν.

πηγή: Κείμενα για τη λογοτεχνία και την τέχνη, Μαρξ-΄Ενγκελς, παρ. C. Salinary, εκδ. Εξάντας

via redflyplanet

ΤΣΕ: "Μελέτη, δουλειά και τουφέκι!" (VIDEO)

Απόσπασμα από ομιλία του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα, ως υπουργού Βιομηχανίας της επαναστατικής κυβέρνησης της Κούβας. Αναφέρεται στον Ιμπεριαλισμό και στο τρίπτυχο "Μελέτη, δουλειά και τουφέκι".
Ένα βίντεο του Guevaristas.net (με ελληνικούς υπότιτλους).


Στη μνήμη του παγκόσμιου επαναστάτη που εκτελέστηκε από τον καθοδηγούμενο από αμερικάνους πράκτορες βολιβιανό στρατό, στις 9/10/1967.

πηγή: οικοδόμος

Δύο κείμενα του Καρλ Μάρξ

 Φασίστες, κάτω τα βρωμόχερα απ' το κόκκινο λάβαρο! - 
Karl Marx, "Aναγκαστική μετανάστευση", 1853

Karl Marx
Αναγκαστική Μετανάστευση
New York Tribune, 1853

Πηγή και Μτφρ.: Lenin Reloaded
[...]
Ξεκινήστε εξαθλιώνοντας τους κατοίκους μιας χώρας, και όταν δεν μπορείτε να τους στίψετε άλλο για κέρδος, όταν γίνουν βάρος στο εισόδημα, διώξτε τους και κάντε τους λογαριασμούς για το καθαρό εθνικό προϊόν!
Αυτό είναι το δόγμα του Ρικάρντο στο πολύκροτο έργο του "Οι Αρχές της Πολιτικής Οικονομίας". Αφού τα ετήσια κέρδη ενός καπιταλιστή φτάνουν τις 2000 στερλίνες, τι τον νοιάζει αν εργοδοτεί 100 ή 1000;"Δεν είναι", λέει ο Ρικάρντο, "το εισόδημα ενός έθνους παρόμοιο πράγμα;"
Εφόσον το καθαρό εθνικό εισόδημα, οι γαιοπρόσοδοι και τα κέρδη, παραμένει το ίδιο, δεν έχει σημασία αν βγαίνει από 10 εκατομμύρια λαού ή από δώδεκα.
Ο Σισμόντι στο "Νέες αρχές της πολιτικής οικονομίας", απαντά πως, κατά τη δική του άποψη, το αγγλικό έθνος δεν θα ενδιαφερόταν καθόλου αν εξαφανιζόταν όλος του ο πληθυσμός και έμενε ο βασιλιάς (τότε είχαν βασιλιά και όχι βασίλισσα) μόνος του στο νησί,υποστηρίζοντας απλώς τον αυτόματο εκείνο μηχανισμό που θα του επέτρεπε να αντλεί το ποσό εισοδήματος που τώρα παράγει ένας πληθυσμός 20 εκατομμυρίων. Πράγματι, η γραμματολογική εκείνη οντότητα που ονομάζεται "εθνικός πλούτος" δεν θα μειωνόταν.
[...]
Δεν έχω ούτε τις απόψεις του Ρικάρντο, που βλέπει το "καθαρό εθνικό προϊόν" ως Μολλώχ στον οποίο πρέπει να θυσιαστούν ολόκληροι πληθυσμοί χωρίς να ψελλιστεί κιχ, ούτε τις απόψεις του Σισμόντι, που με την υποκριτική του φιλανθρωπία θα προτιμούσε να διατηρήσει τις ξεπερασμένες μεθόδους της γεωργίας και να απαγορεύσει την επιστήμη από το να εισέλθει στη βιομηχανία όπως εξορίζει τους ποιητές ο Πλάτωνας από την Πολιτεία του.
Η κοινωνία περνά από μια σιωπηλή επανάσταση, την οποία πρέπει να αποδεχτούμε, και η οποία δεν νοιάζεται περισσότερο για τις ανθρώπινες υπάρξεις από ό,τι ο σεισμός νοιάζεται για τα σπίτια που καταστρέφει.
Οι τάξεις και οι φυλές, όσο είναι πολύ αδύναμες για να ελέγξουν τις νέες συνθήκες ζωής, πρέπει να υποχωρούν [μπροστά τους]. Αλλά μπορεί να υπάρξει κάτι πιο αξιοθρήνητο, πιο μυωπικό από τις απόψεις εκείνων των οικονομολόγων που θεωρούν με κάθε σοβαρότητα ότι αυτή η φρικτή μεταβατική κατάσταση δεν σημαίνει τίποτε παρά την προσαρμογή της κοινωνίας στις ιδιοκτησιακές ορέξεις των καπιταλιστών, γαιοκτημόνων και αφεντών του χρήματος;
[...]
Οι σύγχρονες αλλαγές στην τεχνική της παραγωγής κατέστρεψαν,σύμφωνα με τους ίδιους τους αστούς οικονομολόγους, το απαρχαιωμένο κοινωνικό σύστημα και τους τρόπους ιδιοποίησής του. Απαλλοτρίωσαν τον Σκωτσέζο χωρικό, τον Ιρλανδό ενοικιαστή γης, το άγγλο γεωργό, τον υφαντουργό, αναρίθμητους τεχνίτες, ολόκληρες γενιές παιδιών και γυναικών των εργοστασίων. Θα έρθει καιρός που θα απαλλοτριώσει τον γαιοκτήμονα και τον αφέντη του βαμβακιού.


_________________
R. Landor-Συνέντευξη με τον Καρλ Μαρξ, 1871

Για τη «Διεθνή», τη χειραφέτηση του Κινήματος και τις απεργίες

R. Landor- Συνέντευξη με τον Καρλ Μαρξ,εφημερίδα New York World, 18 Ιουλίου 1871

Πηγή και Μτφρ.: Lenin Reloaded


[...]
ΜΑΡΞ: [...] Η Διεθνής δεν είναι κυβέρνηση της εργατικής τάξης. Είναι ένας κρίκος ένωσης και όχι μια δύναμη ελέγχου.
ΛΑΝΤΟΡ: Ένωσης για ποιο σκοπό;
ΜΑΡΞ: Για την οικονομική χειραφέτηση της εργατικής τάξης με την κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας. Για τη χρήση αυτής της πολιτικής εξουσίας για την επίτευξη κοινωνικών στόχων. [...] Η Διεθνής δεν προσποιείται πως υπαγορεύει για τα ζητήματα αυτά, ούτε καν σχεδόν πως έχει ρόλο συμβούλου. Αλλά σε κάθε κίνημα δείχνει τη συμπάθειά της και την βοήθειά της μέσα στα όρια που καθορίζονται από τους δικούς της νόμους.
ΛΑΝΤΟΡ: Και τι είδους βοήθεια είναι αυτή;
ΜΑΡΞ: Για να σας δώσω ένα παράδειγμα, μια απ' τις συχνότερες μορφές του κινήματος για τη χειραφέτηση είναι οι απεργίες.Παλιότερα, όταν γινόταν απεργία σε μια χώρα, την έκαμπταν εισαγάγοντας εργάτες από μια άλλη.
Η Διεθνής έχει σχεδόν βάλει τέλος σ' αυτή την τακτική. Παίρνουμε πληροφορίες σχετικά με την επικείμενη απεργία, δίνουμε αυτές τις πληροφορίες στα μέλη μας, και αυτά βεβαιώνονται άμεσα ότι η έδρα της πάλης θα είναι απαγορευμένη ζώνη. Έτσι τα αφεντικά πρέπει να τα βγάλουν πέρα με τους δικούς τους άντρες.[...]
Ας συνοψίσω μονολεκτικά. Η εργατική τάξη παραμένει φτωχή μέσα στην αύξηση του πλούτου, εξαθλιωμένη μέσα στην αύξηση της πολυτέλειας. Η υλική της στέρηση της στερεί ηθικό και σωματικό ύψος.Δεν μπορεί να βασιστεί σε άλλους για τη λύση.
Για αυτήν, έχει γίνει επιτακτική αναγκαιότητα να αναλάβει την υπόθεσή της στα χέρια της. Πρέπει να αλλάξει τις σχέσεις της με τους καπιταλιστές και τους γαιοκτήμονες, και αυτό σημαίνει πως πρέπει να μετασχηματίσει την κοινωνία.
Αυτός είναι ο γενικός στόχος κάθε εργατικής οργάνωσης. Οι ενώσεις αγροτών και εργατών, οι φιλικές εταιρείες, ο συνεργατισμός, είναι απλώς μέσα για τον στόχο αυτό.
Η θεμελίωση μιας απόλυτης αλληλεγγύης ανάμεσα σ' αυτές τις οργανώσεις είναι η δουλειά της Διεθνούς. Η επίδρασή της αρχίζει να γίνεται αισθητή παντού. Δυο εφημερίδες διαχέουν τις απόψεις μας στην Ισπανία, τρεις στη Γερμανία, άλλες τόσες στην Αυστρία και την Ολλανδία, έξι στο Βέλγιο, έξι στην Ελβετία. Και τώρα πού σας είπα τι είναι η Διεθνής, μπορείτε ίσως να σχηματίσετε τη δική σας άποψη σε ό,τι αφορά τις υποτιθέμενες συνομωσίες της.

via μποτίλια στον άνεμο

Οταν ακούς μεγάλα λόγια για «δημοκρατία» και «διαφάνεια» να κουμπώνεσαι

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ

του Κ.Γρηγοριάδη

Του Κύριλλου Παπασταύρου*.

Tα γεγονότα της ΕΡΤ, η δράση της Χρυσής Αυγής, η ένταση της καταστολής και του αυταρχισμού σε χώρους δουλειάς, η κυβερνητική αποφασιστικότητα ενάντια σε λαϊκές κινητοποιήσεις και απεργίες αξιοποιούνται για να δυναμώνει ο προβληματισμός «μήπως απειλείται η δημοκρατία;».

Από μια σειρά κόμματα αλλά και αστικούς παράγοντες έχει ανοίξει συζήτηση σχετικά με θεσμικές αλλαγές που πρέπει να γίνουν στο αστικό κράτος.

Την ίδια στιγμή διαδηλώσεις στην Τουρκία, τη Βραζιλία, την Αίγυπτο οργανώνονται κάτω από τα συνθήματα της «δημοκρατίας», «διαφάνειας», «πάταξης της διαφθοράς»...


Ιστορική πείρα στην Ελλάδα...
Το σύνθημα της «δημοκρατίας» και της υπεράσπισής της έχει σηκωθεί πολλές φορές στο παρελθόν από τμήμα της αστικής τάξης σε συνθήκες όξυνσης της αντιπαράθεσης με άλλο τμήμα. Θυμίζουμε: αντιπαράθεση βενιζελικών - βασιλικών τις δεκαετίες 1910-1930, αντιπαράθεση Ενωσης Κέντρου - ΕΡΕ τη δεκαετία του 1960, αντιπαράθεση ΠΑΣΟΚ - ΝΔ τη δεκαετία 1970 - 1980.

Πόσο άραγε πιο δημοκράτης ήταν ο εμπνευστής του «ιδιώνυμου» Βενιζέλος, και θαυμαστής του Μουσολίνι απ' ό,τι ο Γούναρης και ο Τσαλδάρης;

Πόσο άραγε πιο δημοκράτης ήταν ο αντικομμουνιστής Γεώργιος Παπανδρέου, ο πρωθυπουργός που ματοκύλισε την Αθήνα το Δεκέμβρη του 1944, αυτός που εξέδιδε οδηγίες για τη διάλυση της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη στα σχολεία και όλες οι δυνάμεις του λεγόμενου «κέντρου» που πρωταγωνίστησαν στις κυβερνήσεις που καθοδήγησαν τη στρατιωτική δράση ενάντια στο ΔΣΕ;

Πόσο άραγε πιο δημοκρατικό ήταν το ΠΑΣΟΚ από τη ΝΔ με τις διάφορες πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, τα πραξικοπήματα στο συνδικαλιστικό κίνημα κλπ;

Το σύνθημα της δημοκρατίας αξιοποιήθηκε με σκοπό να εγκλωβιστούν εργατικά λαϊκά στρώματα σε ένα ψεύτικο δίπολο ανάμεσα σε αστικές πολιτικές δυνάμεις.

Σε τέτοιες συγχύσεις συνέβαλε βεβαίως και η λανθασμένη στρατηγική που επικρατούσε στο Κομμουνιστικό Κίνημα, η ανάδειξη του στόχου εκδημοκρατισμού του αστικού κράτους μέσα από διάφορες πατριωτικές, αντιμονοπωλιακές αστικές κυβερνήσεις, ως ένα στάδιο πριν το σοσιαλισμό. Είναι χαρακτηριστική η στάση της ΕΔΑ τη δεκαετία του 1960 που έβαλε ανοιχτά πλάτη στην ενίσχυση της Ενωσης Κέντρου, την καθιέρωσή της ως η «δημοκρατική παράταξη», όρος που σήμερα χρησιμοποιείται τόσο από το ΠΑΣΟΚ όσο και από το ΣΥΡΙΖΑ.


Διεθνής πείρα...


Το σύνθημα της «δημοκρατίας» αξιοποιήθηκε

V.I. Lenin-Για τον σοσιαλσωβινισμό και τον οπορτουνισμό

Lenin Reloaded

[...] Ποιες είναι οι συνεπαγωγές της "υπεράσπισης της πατρογονικής γης" στον πόλεμο του 1914-1915; Η απάντηση σ' αυτή την ερώτηση δίνεται από το Μανιφέστο της Βασιλείας. Ο πόλεμος διεξάγεται από όλες τις μεγάλες δυνάμεις με στόχο τη λαφυραγώγηση, το μοίρασμα του κόσμου, την απόκτηση αγορών, και την υποδούλωση εθνών. Στην αστική τάξη, ο πόλεμος φέρνει μεγαλύτερα κέρδη. Για ένα λεπτό στρώμα της εργατικής αριστοκρατίας και της αριστοκρατίας, καθώς επίσης και για τους μικροαστούς (τη διανόηση, κλπ), που "πορεύονται" με το εργατικό κίνημα, ο πόλεμος υπόσχεται ψίχουλα απ' αυτά τα κέρδη. Η οικονομική βάση του "σοσιαλσωβινισμού" (ο όρος είναι ακριβέστερος από αυτόν του σοσιαλπατριωτισμού, καθώς ο δεύτερος ωραιοποιεί το κακό) και του οπορτουνισμού είναι η ίδια. Είναι δηλαδή η συμμαχία ανάμεσα σε ένα ασήμαντο τμήμα στην "κορυφή" του εργατικού κινήματος και την "δική του" εθνική αστική τάξη ενάντια στις προλεταριακές μάζες. Είναι μια συμμαχία ανάμεσα στους υπηρέτες της αστικής τάξης και την αστική τάξη ενάντια στην τάξη που είναι θύμα της εκμετάλλευσης των αστών. Ο σοσιαλσωβινισμός είναι η πεμπτουσία του οπορτουνισμού.



Ο σοσιαλσωβινισμός και ο οπορτουνισμός είναι το ίδιο πράγμα σε ό,τι αφορά την πολιτική τους ουσίας. Ταξική συνεργασία, αποκήρυξη της επαναστατικής δράσης, υπακοή στην αστική νομιμότητα, έλλειψη εμπιστοσύνης στο προλεταριάτο, εμπιστοσύνη στους αστούς. Οι πολιτικές ιδέες είναι ταυτόσημες, και το ίδιο ισχύει για το πολιτικό περιεχόμενο των τακτικών τους. Ο σοσιαλσωβινισμός είναι η άμεση συνέχιση και ολοκλήρωση του Μιλλεραντισμού, του Μπερνσταϊνισμού και των βρετανικών πολιτικών των φιλελεύθερων εργατικών. Είναι το σύνολό τους, το όλον τους, το μεγαλύτερο κατόρθωμά τους.


Σ' όλη την περίοδο απ' το 1889 ως το 1914, μπορούμε να δούμε δυο γραμμές στον σοσιαλισμό: οπορτουνιστική και επαναστατική. Σήμερα υπάρχουν επίσης δύο γραμμές στον σοσιαλισμό. Ας αποφύγουμε τη μέθοδο αναφοράς σε πρόσωπα, την οποία ακολουθούν οι αστοί και οπορτουνιστές ψεύτες, και ας πάρουμε τις τάσεις που βρίσκουμε σε μια σειρά από χώρες: τη Γερμανία, τη Βρετανία, τη Ρωσία, την Ιταλία, την Ολλανδία, τη Σουηδία, τη Βουλγαρία, την Ελβετία, το Βέλγιο και τη Γαλλία. Στις πρώτες οχτώ χώρες, η διαίρεση ανάμεσα σε οπορτουνιστικές και επαναστατικές τάσεις συμπίπτει με την διαίρεση ανάμεσα στον σοσιαλσωβινισμό και τον επαναστατικό διεθνισμό. Οι βασικοί πυρήνες του σοσιαλσωβινισμού με την πολιτική και κοινωνική έννοια είναι; το Sozialistische Monatshefte και σία στην Γερμανία· οι Φαμπιανοί και το Εργατικό Κόμμα στη Βρετανία (το Ανεξάρτητο Εργατικό Κόμμα μπήκε σε συμμαχία και με τους δύο, εφόσον η επιρροή του σοσιαλσωβινισμού στο δεύτερο είναι αρκετά μεγαλύτερη από ό,τι στο Βρετανικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, στο οποίο περίπου τα τρία έβδομα είναι διεθνιστές)· το Nasha Zarya και η Οργανωτική Επιτροπή (καθώς και το Nashe Dyelo) στη Ρωσία· το κόμμα του Μπισολάτι στην Ιταλία· το κόμμα του Troelstra στην Ολλανδία· οι Branting και σία στη Σουηδία· οι "Shiroki" στη Βουλγαρία· ο Greulich και οι "δικοί του" στην Ελβετία. Σ' όλες αυτές τις χώρες, η λίγο-πολύ οξεία αντίδραση στον σοσιαλσωβινισμό προέρχεται από τους επαναστάτες σοσιαλδημοκράτες. Δύο από τις δέκα χώρες είναι εξαίρεση, αλλά ακόμα κι εκεί οι διεθνιστές είναι αδύναμοι αλλά όχι απόντες. Τα γεγονότα είναι μάλλον άγνωστα (ο Vaillant παραδέχτηκε πως έλαβε επιστολές από διεθνιστές που δεν δημοσίευσε) παρά ανύπαρκτα.


Ο σοσιαλσωβινισμός είναι το απαύγασμα του οπορτουνισμού. Αυτό είναι αναμφίβολο. Η συμμαχία με την αστική τάξη ήταν κάποτε μυστική και ιδεολογική. Τώρα έγινε δημόσια και αποκρουστική. Ο σοσιαλσωβινισμός αντλεί τη δύναμή του από την συμμαχία με την αστική τάξη και με τα γενικά επιτελεία. Είναι ψέμμα όταν οποιοσδήποτε (περιλαμβανομένου του Κάουτσκι) λέει πως οι "μάζες" του προλεταριάτου στράφηκαν προς τον σωβινισμό. Πουθενά δεν ερωτήθηκαν οι μάζες (με την εξαίρεση ίσως της Ιταλίας όπου διενεργήθηκε συζήτηση για εννιά μήνες πριν την κήρυξη πολέμου, και όπου οι μάζες ήταν ενάντιες με το κόμμα Μπισολάτι). Οι μάζες ήταν αποσβολωμένες, πανικόβλητες, διαιρεμένες και συντετριμμένες από το κράτος στρατιωτικού νόμου. Η ελεύθερη ψήφος ήταν προνόμιο μοναχά των ηγετών--κι αυτοί ψήφισαν υπέρ της αστικής τάξης και ενάντια στο προλεταριάτο! Είναι γελοίο, είναι τερατώδες να θεωρείται ο οπορτουνισμός εσωκομματικό φαινόμενο! Όλοι οι μαρξιστές στη Γερμανία, τη Γαλλία και σε άλλες χώρες δήλωναν πάντα και επέμεναν πάντα πως ο οπορτουνισμός είναι η εκδήλωση της αστικής επίδρασης πάνω στο προλεταριάτο. Ότι είναι αστική εργατική πολιτική, συμμαχία ανάμεσα σε ένα ασήμαντο τμήμα μισοπρολεταριακών στοιχείων και την αστική τάξη. Έχοντας δεκαετίες στη διάθεσή του για να ωριμάσει σε συνθήκες "ειρηνικού" καπιταλισμού, ο οπορτουνισμός έφτασε τέτοια ωριμότητα ως το 1914-1915 ώστε να αποδειχθεί ανοιχτός σύμμαχος της αστικής τάξης. Η ενότητα με τον οπορτουνισμό σημαίνει ενότητα ανάμεσα στο προλεταριάτο και την εθνική του αστική τάξη, δηλαδή υποταγή στη δεύτερη, διαίρεση στην διεθνή επαναστατική εργατική τάξη. Δε λέμε πως είναι επιθυμητή σε όλες της χώρες η άμεση ρήξη με τους οπορτουνιστές, ούτε ότι είναι καν εφικτή αυτή τη στιγμή. Λέμε πως αυτή η ρήξη έχει κορυφωθεί, ότι έχει γίνει αναπόδραστη, ότι είναι προοδευτικής φύσης, και ότι είναι απαραίτητη για την επαναστατική πάλη του προλεταριάτου. Και ότι η ιστορία, αφού γύρισε την πλάτη στον "ειρηνικό" καπιταλισμό και προς τον ιμπεριαλισμό, έχει με τον τρόπο αυτό στραφεί προς αυτή τη ρήξη. Volentem ducunt fata, nolentem trahunt [Η μοίρα οδηγεί τους τολμηρούς αλλά σέρνει ξωπίσω της τους άτολμους].


Απ' την αρχή του πολέμου, η αστική τάξη όλων των χωρών, οι κατ' αρχήν εμπόλεμοι, έχουν ενωθεί στο εγκώμιο των σοσιαλιστών εκείνων που αναγνωρίζουν "την υπεράσπιση της πατρογονικής γης", δηλαδή, την υπεράσπιση των αρπαχτικών συμφερόντων της αστικής τάξης στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο και ενάντια στο προλεταριάτο. Δείτε πώς αυτό το βασικό συμφέρον της διεθνούς μπουρζουαζίας διεισδύει στα σοσιαλιστικά κόμματα, στο εργατικό κίνημα, πώς βρίσκει έκφραση εκεί! Το παράδειγμα της Γερμανίας είναι ιδιαίτερα διδακτικό απ' αυτή την άποψη, εφόσον η εποχή της Δεύτερης Διεθνούς ήταν η εποχή της ανάπτυξης του μεγαλύτερου κόμματος αυτής της χώρας, αλλά το ίδιο μπορούμε να δούμε και σ' άλλες χώρες, με μικρές παραλλαγές μορφής, όψης, και εξωτερικής εμφάνισης.


[...] Κόμματα όπως ήταν τα Σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Β' Διεθνούς είναι χρήσιμα και απαραίτητα στους οπορτουνιστές διότι δημιούργησαν την σοσιαλιστική υπεράσπιση της αστικής τάξης κατά την κρίση του 1914-1915. Το ίδιο ακριβώς είδος πολιτικής [...] ακολουθείται από τους Φαμπιανούς και τους ηγέτες των φιλελεύθερων συνδικάτων στη Βρετανία, και τους οπορτουνιστές και ακόλουθους του Ζωρές στη Γαλλία. Ο [γερμανός] Monitor [ψευδώνυμο στελέχους του SPD] είναι ένας ρητός και κυνικός οπορτουνιστής. Υπάρχει κι άλλη απόχρωση, αυτή του κεκαλυμμένου και "έντιμου" οπορτουνιστή (ο Ένγκελς είχε δίκαιο όταν είπε κάποτε ότι οι "έντιμοι" οπορτουνιστές είναι και οι πιο επικίνδυνοι για το εργατικό κίνημα). Ο Κάουτσκι είναι παράδειγμα τέτοιου είδους οπορτουνιστή.


[...]


Τα πιο κάτω παραδείγματα αποκαλύπτου τις σοφιστείες που χρησιμοποιούν οι Καουτσκικοί από την έναρξη του πολέμου για να αποκηρύξουν την τακτική της επαναστατικής προλεταριακής δράσης, όπως την υιοθέτησαν ομόφωνα οι σοσιαλιστές στη Βασιλεία. Ο Κάουτσκι παρουσίασε την θεωρία του για τον "υπερ-ιμπεριαλισμό." Μ' αυτή τη λέξη εννοεί την αντικατάσταση της "πάλης του κεφαλαίου κάποιων κρατών εναντίον του κεφαλαίου άλλων από την από κοινού εκμετάλλευση του κόσμου από το διεθνώς ενωμένο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο" (Die Neue Zeit No. 5, 30 Απρ. 1915, σ. 144). Την ίδια στιγμή, ο ίδιος ο Κάουτσκι πρόσθετε: "Μπορεί να επιτευχθεί μια τέτοια νέα φάση του καπιταλισμού; Δεν έχουμε ακόμα επαρκή στοιχεία για να μπορέσουμε να απαντήσουμε σ' αυτή την ερώτηση"! Δηλαδή, ο Κάουτσκι απορρίπτει τα επαναστατικά καθήκοντα του προλεταριάτου στη βάση ότι μπορεί κανείς να "φανταστεί" μια νέα φάση, αν και ο ίδιος δεν έχει καν του κουράγιο να την παρουσιάσει ως "εφικτή". Κι αυτό όταν η φάση της κρίσης και του πολέμου είναι προφανές πως έχει έρθει! Απορρίπτεται η επαναστατική δράση από τον ίδιο ηγέτη της Β΄Διεθνούς ο οποίος το 1909 έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο Der Weg zur Macht [Ο δρόμος προς την εξουσία]. Μεταφρασμένο σε όλες τις βασικές ευρωπαϊκές γλώσσες, το βιβλίο αποκάλυπτε την σύνδεση ανάμεσα στον επερχόμενο πόλεμο και την επανάσταση και απεδείκνυε πως "η επανάσταση δεν μπορεί να είναι πρόωρη!"


Το 1909, ο Κάουτσκι απεδείκνυε πως η εποχή του "ειρηνικού" καπιταλισμού είχε περάσει, και πως η εποχή των πολέμων και των επαναστάσεων πλησίαζε. Το 1912, το Μανιφέστο της Βασιλείας έκανε αυτή την άποψη βάση της συνολικής τακτικής των σοσιαλιστικών κομμάτων όλου του κόσμου. Ήρθε ο πόλεμος του 1914, και μαζί και η "οικονομική και πολιτική κρίση" που προβλέφθηκε στη Στουτγκάρδη και τη Βασιλεία. Και σ' αυτή τη συγκυρία ο Κάουτσκι επινόησε θεωρητικά τεχνάσματα για να τα στρέψει ενάντια στην επαναστατική τακτική!
Από το "Ο οπορτουνισμός και η κατάρρευση της Β' Διεθνούς", 1915, μτφρ. Lenin Reloaded